Geoblocking is al jaren een terugkerend thema bij online verkoop. Voor ondernemingen die binnen meerdere lidstaten in de EU actief zijn, kan het aantrekkelijk zijn om het aanbod, de prijzen of de toegang tot hun website per land te differentiëren. Maar wanneer gaat differentiëren over in discrimineren? In deze blog zetten wij uiteen waar de grenzen liggen.
Wat is geoblocking?
Geoblocking omvat kortgezegd praktijken waarbij een online verkoper consumenten of zakelijk eindgebruikers uit een andere EU-lidstaat de toegang tot – of de aankoop van – goederen of diensten belemmert. Dit kan gaan om het feitelijk blokkeren van een website, maar ook om het weigeren van een transactie of het hanteren van verkoopvoorwaarden die buitenlandse klanten benadelen.
De belangrijkste regels voor verkoop aan eindgebruikers (zowel consumenten als zakelijke eindgebruikers) zijn neergelegd in Verordening (EU) 2018/302 (de “Geoblocking-Verordening”). Bij afspraken of afstemming tussen ondernemingen onderling (B2B) – bijvoorbeeld tussen een leverancier en zijn distributeur –komt het kartelverbod van artikel 6 Mededingingswet (“Mw”) en artikel 101 Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (“VWEU”) in beeld.
De Geoblocking-Verordening
De Geoblocking-Verordening vloeit voort uit één van de hoofddoelstellingen van de Europese Unie: de totstandbrenging van een goed functionerende interne markt. Geoblocking vormt een directe belemmering voor het vrije verkeer van goederen en diensten, en de verordening beoogt deze barrières weg te nemen.
Belangrijk: de verordening verplicht ondernemers niet om over de grens actief te zijn. Indien een ondernemer echter wel in meerdere lidstaten verkoopt, mag deze klanten niet discrimineren op basis van nationaliteit, verblijfplaats of vestigingsplaats – tenzij daar een objectieve rechtvaardiging voor bestaat.
De verordening verbiedt discriminatie welke leidt tot beperking van:
- Toegang tot online interfaces (artikel 3)
- Toegang tot goederen en diensten (artikel 4)
- Gebruik van betaalmethoden (artikel 5)
Op grond van de verordening is het volgende bijvoorbeeld niet toegestaan:
- Het blokkeren van toegang tot een website op basis van de locatie van de eindgebruiker. Eindgebruikers moeten toegang hebben tot de online-interface van een website zodat zij bijvoorbeeld prijzen in verschillende EU-lidstaten kunnen vergelijken;
- Het automatisch omleiden (re-routen) op basis van de locatie van de eindgebruiker, tenzij de eindgebruiker daarvoor toestemming geeft;
- Het weigeren van de verkoop van elektronisch geleverde diensten – zoals software, cloudopslag of online games – aan eindgebruikers uit andere lidstaten;
- Het weigeren van de verkoop van diensten op de locatie van de handelaar – zoals hotelkamers, autoverhuur of concerttickets – aan eindgebruikers uit andere lidstaten;
- Het blokkeren van een transactie omdat de betaalrekening van een eindgebruiker uit een ander EU-land komt;
- Het rekenen van hogere transactiekosten of andere betaalvoorwaarden afhankelijk van de herkomst van het betaalmiddel binnen de EU;
- Het rekenen van leveringskosten die niet in verhouding staan met de daadwerkelijke kosten – ook dit kan als verkapte discriminatie worden aangemerkt.
Ondernemingen mogen wel verschillende landversies van hun website aanbieden en daarin variëren in producten, aanbiedingen en prijzen – mits klanten niet worden geblokkeerd of omgeleid zonder toestemming. Ondernemingen zijn ook niet verplicht om een vertaalde versie van hun website voor buitenlandse klanten aan te bieden.
Voor applicaties gelden soortgelijke verboden. Eindgebruikers moeten deze applicaties in alle lidstaten kunnen downloaden en kunnen gebruiken.
De Geoblocking-Verordening heeft rechtstreekse werking in Nederland. In Nederland is de Autoriteit Consument & Markt (“ACM”) belast met handhaving van de verordening. Bij overtredingen kan zij handhavend optreden en boetes opleggen van € 900.000 euro of 1% van de jaaromzet.
Op dit moment loopt er een Europese evaluatie van de verordening waardoor het toepassingsbereik in de toekomst mogelijk wordt uitgebreid.
Beperkt toepassingsgebied
Zuiver interne transacties binnen één lidstaat vallen buiten het toepassingsbereik van de verordening. Dit is het geval als alle aanknopingspunten (partijen, levering, betaling en gebruik van website) aan dezelfde lidstaat zijn verbonden.
Daarnaast zijn de volgende sectoren uitgezonderd van het toepassingsbereik van de verordening:
- financiële diensten, zoals leningen en betaaldiensten
- audiovisuele diensten, zoals films en series (denk aan streamingsdiensten zoals Netflix)
- elektronische communicatiediensten, zoals telefoonabonnementen
- gokactiviteiten zoals loterijen en casino’s
- diensten van uitzendbedrijven
- notarisdiensten
- deurwaarderdiensten
- gezondheidszorg
Mededingingsrecht
Wanneer geoblocking niet eenzijdig wordt toegepast maar voortvloeit uit een overeenkomst of onderlinge afstemming tussen ondernemingen – bijvoorbeeld tussen een leverancier en zijn distributeurs – is het kartelverbod van toepassing. Geoblocking wordt in dat kader gezien als een beperking van de online verkoop.
Uit de Groepsvrijstelling voor verticale overeenkomsten en de bijbehorende richtsnoeren volgt uitdrukkelijk dat het opleggen van een geoblockingverplichting aan afnemers — of het verplicht beëindigen van onlinetransacties met buitenlandse consumenten — een zogeheten doelbeperking onder het kartelverbod vormt. Dit zijn de zwaarste overtredingen van het mededingingsrecht, waarvoor geen vrijstelling mogelijk is en die kunnen leiden tot aanzienlijke boetes.
In 2021 legde de Europese Commissie Valve en vijf game-ontwikkelaars een boete op voor € 7,8 miljoen als gevolg van afspraken of afstemming over de toepassing van geoblocking en marktverdeling. De vijf game-ontwikkelaars en Valve kwamen overeen dat zogenoemde activation keys voor games op Valve’s platform Steam enkel in het land van aankoop konden worden ingewisseld. Op basis van geoblocking was het dus niet mogelijk om de activation key gekocht in de ene lidstaat in te wisselen in de andere lidstaat. Het Gerecht bevestigde dat de Valve en de game-ontwikkelaars daarmee gezamenlijk beoogden om door middel van geoblocking parallelhandel te beperken en een zo hoog mogelijke vergoeding voor de games te krijgen. Zij handelden daarmee in strijd met het mededingingsrecht.
Wat nu?
Kortom: geoblocking is een complex onderwerp dat raakt aan zowel het consumentenrecht als het mededingingsrecht. SOLV beschikt over een brede expertise en ervaring in het mededingingsrecht en commerciële contractenrecht. Wij adviseren regelmatig ondernemingen over de inrichting en implementatie van hun distributiesysteem of bij contractonderhandelingen. Voor vragen kunt u contact opnemen met Kim van Haastrecht, Jelle van den Biggelaar of Emma Messemaeckers van de Graaff.
